|
|
 |
 |
|
|
१३ अनुशासनपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
13.246. अध्यायः 246
अथ दानधर्मपर्व ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
महेश्वरेण पार्वतींप्रति योगनिरूपणपूर्वकं तत्फलप्रतिपादनम्॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text
महेश्वर उवाच।
साङ्ख्यज्ञाने नियुक्तानां यथावत्कीर्तितं मया।
योगधर्मं पुनः कृत्स्नं कीर्तयिष्यामि ते शृणु॥ 13-246-1(91147)
स च योगो द्विधा भिन्नो ब्रह्मिदेवर्षिसम्मतः।
समानमुभयत्रापि वृत्तं शास्त्रप्रचोदितम्॥ 13-246-2(91148)
च चाष्टगुणमैश्वर्यमधिकृत्य विधीयते।
सायुज्यं सर्वदेवानां योगधर्मं परं श्रिताः॥ 13-246-3(91149)
ज्ञानं सर्वस्य योगस्य मूलमित्यवधारय।
व्रतोपवासनियमैस्तत्सर्वं चापि बृंहयेत्॥ 13-246-4(91150)
ऐकात्म्यं बुद्धिमनसोरिन्द्रियाणां च सर्वशः।
आत्मनो वेदितं प्राज्ञे ज्ञानमेतत्तु योगिनाम्॥ 13-246-5(91151)
अर्चयेद्ब्राह्मणानग्निं देवतायतनानि च।
वर्जयेदशिवं भावं सर्वसत्त्वमुपाश्रितः॥ 13-246-6(91152)
दानमध्ययनं श्रुद्धा व्रतानि नियमास्तथा।
सत्यमाहारशुद्धिश्च शौचमिन्द्रियनिग्रहः।
एतैश्च वर्धते तेजः पापं चाप्यवधूयते॥ 13-246-7(91153)
निर्धूतपापस्तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः।
अमोधो निर्मलो दान्तः पश्चाद्योगं समाचरेत्॥ 13-246-8(91154)
अवरुध्यात्मनः पूर्वं मत्स्यघात इवामिषम्।
एकान्ते विजने देशे सर्वतः संवृते शुचौ।
कल्पयेदासनं तत्र स्वास्तीर्णं मृदुभिः कुशैः॥ 13-246-9(91155)
उपविश्यासने तस्मिन्नृजुकायशिरोधरः।
अव्यग्रः सुखमासीनः स्वाङ्गानि न विकम्पयेत्।
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्॥ 13-246-10(91156)
मनोऽवस्थापनं देवि योगस्योपनिषद्भवेत्।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मनोऽवस्थापयेत्सदा॥ 13-246-11(91157)
त्वक्छ्रोत्रं च ततो जिह्वा घ्राणं चक्षुश्च संहरेत्।
पञ्चेन्द्रियाणि सन्धाय मनसि स्थापयेद्बुधः॥ 13-246-12(91158)
सर्वं चापोह्य सङ्कल्पमात्मनि स्थापयेन्मनः।
यदैतान्यवतिष्ठन्ते मनःषष्ठानि चात्मनि॥ 13-246-13(91159)
प्राणापानौ तदा तस्य युगपत्तिष्ठतो वशे।
प्राणे हि वशमापन्ने योगसिद्धिर्ध्रुवा भवेत्॥ 13-246-14(91160)
शरीरं चिन्तयेत्सर्वं विपाट्य च समीपतः।
अन्तर्देहगतिं चापि प्राणानां परिचिन्तयेत्॥ 13-246-15(91161)
ततो मूर्धानमग्निं च शरीरं परिपालयेत्।
प्राणो मूर्धनि च श्वासो वर्तमाने विचेष्टते॥ 13-246-16(91162)
सज्जस्तु सर्वभूतात्मा पुरुषः स सनातनः।
मनो बुद्धिरहङ्कारो भूतानि विषयांश्च सः॥ 13-246-17(91163)
बस्तिर्मूलं गुदं चैव पावकं च समाश्रितः।
वहन्मूत्रं पुरीषं च सदाऽपानः प्रवर्तते॥ 13-246-18(91164)
अतः प्रवृत्तिर्देहषु कर्म चापानसंयुतम्।
उदीरयन्सर्वधातूनन्त ऊर्ध्वं प्रवर्तते।
उदान इति तं विद्युरध्यात्मकुशला जनाः॥ 13-246-19(91165)
सन्धौसन्धौ स निर्विष्टः सर्वचेष्टाप्रवर्तकः।
शरीरेषु मनुष्याणां व्यान इत्युपदिश्यते॥ 13-246-20(91166)
धातुष्वग्नौ च विततः समानोऽग्निः समीरणः।
स एव सर्वचेष्टानामन्तकाले निवर्तकः॥ 13-246-21(91167)
प्राणानां सन्निपातेषु संसर्गाद्यः प्रजायते।
ऊष्मा सोग्निरिति ज्ञेयः सोन्नं पचति देहिनाम्॥ 13-246-22(91168)
अपानप्राणयोर्मध्ये व्यानोदानावुपाश्रितौ।
समन्वितः समानेन सम्यक्पचति पावकः॥ 13-246-23(91169)
शरीरमध्ये नाभिः स्यान्नाभ्यामग्निः प्रतिष्ठितः।
अग्नौ प्राणाश्च संयुक्ताः प्राणेष्वात्मा व्यवस्थितः॥ 13-246-24(91170)
पक्वाशयस्त्वधो नाभेरूर्ध्वमामाशयस्तथा।
नाभिर्मध्ये शरीरस्य सर्वप्राणाश्च संश्रिताः॥ 13-246-25(91171)
स्थिताः प्राणादयः सर्वे तिर्यगूर्ध्वमधश्वराः।
वहन्त्यन्नरसान्नाड्यो दशप्राणाग्निचोदिताः॥ 13-246-26(91172)
योगिनामेष मार्गस्तु पञ्चस्वेतेषु तिष्ठति।
जितश्रमः समासीनो मूर्धन्यात्मानमादधेत्॥ 13-246-27(91173)
मूर्धन्यात्मानमाधाय भ्रुवोर्मध्ये मनस्तथा।
सन्निरुध्य ततः प्राणानात्मानं चिन्तयेत्परम्॥ 13-246-28(91174)
प्राणे त्वपानं युञ्जीत प्राणांश्चापानकर्मणि।
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरो भवेत्॥ 13-246-29(91175)
एवमन्तः प्रयुञ्जीत पञ्च प्राणान्परस्परम्।
विजने सम्मिताहारो मुनस्तूष्णीं निरुच्छ्वसन्॥ 13-246-30(91176)
अश्रान्तश्चिन्तयेद्योगी उत्थाय च पुनःपुनः।
तिष्ठन्गच्छन्स्वपंस्चापि युञ्जीतैवमतन्द्रितः॥ 13-246-31(91177)
एवं नियुञ्जतस्तस्य योगिनो युक्तचेतसः।
प्रसीदति मनः क्षिप्रं प्रसन्ने दृश्यते परम्॥ 13-246-32(91178)
विधूम इव दीप्तोऽग्निरादित्य इव रश्मिवान्।
वैद्युतोऽग्निरिवाकाशे पुरुषो दृश्यतेऽव्ययः॥ 13-246-33(91179)
दृष्ट्वा तदात्मनो ज्योतिरैश्वर्याष्टगुणैर्युतः।
प्राप्नोति परमं स्थानं स्पृहणीयं सुरैरपि॥ 13-246-34(91180)
इमान्योगस्य दोषांश्च दशैव परिचक्षते।
दोषैर्विघ्ने वरारोहे योगिनां कविभिः स्मृताः॥ 13-246-35(91181)
कामः क्रोधो भयं स्वप्नः स्नेहमत्यशनं तथा।
वैचित्यं व्याधिरालस्यं लोभं च दशमं स्मृतम्॥ 13-246-36(91182)
एतैस्तेषां भवेद्विघ्नो दशभिर्देवकारितैः।
तस्मादेतानपास्यादौ युञ्जीत च परं मनः॥ 13-246-37(91183)
इमानपि गुणानष्टौ योगस्य परिचक्षते।
गुणैस्तैरष्टभिर्द्रव्यमैश्वर्यमधिगम्यते॥ 13-246-38(91184)
अणिमा महिमा चैव प्राप्तिः प्राकाम्यमेव हि।
ईशित्वं च वशित्वं च यत्र कामावसायिता॥ 13-246-39(91185)
एतानष्टौ गुणान्प्राप्य कथञ्चिद्योगिनां वराः।
ईशाः सर्वस्य लोकस्य देवानप्यतिशेरते॥ 13-246-40(91186)
योगोस्ति नैवात्यशिनो न चैकान्तमनश्नतः।
न चातिस्वप्नशीलस्य नातिजागतरस्तथा॥ 13-246-41(91187)
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु।
युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा॥ 13-246-42(91188)
अनेनैव विधानेन सायुज्यं तत्प्रकल्प्यते।
सायुज्यं देवसात्कृत्वा प्रयुञ्जीतात्मभक्तितः॥ 13-246-43(91189)
अनन्यमनसा देवि नित्यं तद्गतचेतसा।
सायुज्यं प्राप्यते देवैर्यत्नेन महता चिरात्॥ 13-246-44(91190)
हविर्भिरर्चनैर्होमैः प्रणामैर्नित्यचिन्तया।
अर्चयित्वा यथाशक्ति स्वकं देशं विशन्ति ते॥ 13-246-45(91191)
सायुज्यानां विशिष्टं च मामकं वैष्णवं तथा।
मां प्राप्य न निवर्तन्ते विष्णु वा शुभलोचने॥ 13-246-46(91192)
इति ते कथितो देवि योगधर्मः सनातनः।
न शक्यः प्रष्टुमन्येन योगधर्मस्त्वया विना॥ ॥ 13-246-47(91193)
इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि षट्चत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 246 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes
7-246-15 निपात्य चेति ङ.पाठः॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|